Actualiteit: overnames, private equity en opkoopfondsen. Een ecologiecheck. (De)


Binnen NLP hanteren we het begrip ecologie, dat stamt uit de systeemtheorie. Een verandering in een systeem is ecologisch als het goed is voor het gehele systeem, ook op de langere termijn. Als een verandering niet ecologisch is ontstaat er in dat deel van het systeem waarvoor de verandering niet goed is, een tegenbe-weging, of meerdere, die probeert de verandering bij te buigen of af te stoppen.

Als NLP-ers gebruiken we in het NLP-gesprek de ecologiecheck bij het toetsen van de vormvoorwaarden en bij de future pace. Mijn observatie is dat bij organisatieveranderingen deze ecologiecheck goeddeels ontbreekt met alle individuele en maatschappelijke schade van dien. Ik wil dat aan de hand van twee voorbeelden laten zien.

Voorbeeld 1: De overname van ABN-Amro door Fortis
Tegen de wil van de top van het bedrijf (alhoewel die later wel met grote afkoopsommen werden gemasseerd) en de werknemers werd het bedrijf overgenomen door een banken trio en vervolgens opgesplitst en onderling verdeeld. ABN-Amro Nederland werd door Fortis ingelijfd. Fortis heeft inmiddels de zakelijk bank van ABN-Amro doorverkocht aan een derde partij: DB. Aan de klanten werd niets gevraagd. Inmiddels is een forse ontslagronde aan de gang (5000 banen). Angst is de organisatie binnen gedrongen. ’Wanneer is het mijn beurt, is er nog wel een plek voor mij, wie ben ik nog in deze organisatie, wat is mijn waarde?’ Het zijn vragen die de direct betrokkenen zichzelf stellen. Vragen op een hoog Logisch Niveau, die de motivatie van de werknemers sterk onder druk zetten.

Om een vestigingsdirecteur te citeren: Ik heb jarenlang mezelf het schompes gewerkt, met hart en ziel voor de zaak. Ik heb alles gedaan om dit bedrijf mee op te bouwen en dan worden we nu als een tweedehandsje, overbodig geworden binnen de nieuwe strategie, in de etalage gezet. Wat de gek ervoor geeft. En dadelijk worden we met een andere eigenaar opgezadeld, die natuurlijk snel zijn geld terug wil verdienen. Dat gaat zeker ten koste van de kwaliteit waar we hier jaren zo hard aan gewerkt hebben. En onze klanten, waar we het ten slotte van moeten hebben. Waar blijven die? Denken ze nu echt dat al die klanten dit zo maar zonder slag of stoot slikken. Ik verwacht dat belangrijke klanten straks gaan lopen. Dat vergroot de druk voor ons nog meer. En dat allemaal voor het belang van de aandeelhouders. Voor dat korte termijn belang van snel geld verdienen.
Ik geloof het verder wel. Zodra zich een kans aandient ben ik hier weg.’

De vraag naar het effect op de klanten werd bij deze inlijving niet gesteld. De vooronderstelling luidde dat het de klant niets uit zou maken. Je kunt je afvragen of klantbinding werkelijk zo gering is? Het antwoord op deze vraag kwam vorige week uit een heel andere hoek: Rabobank meldt bij de presentatie van haar halfjaarcijfers dat alleen al in de eerste 7 maanden van dit jaar 17 miljard aan spaargeld van voormalig ABN-Amro bij haar is ondergebracht. Ook verwacht Rabo dè zakenbank van Nederland te worden nu Fortis dat deel van ABN-Amro heeft doorverkocht aan DB. Is de aankoop van ABN-Amro door Fortis een ecologische verandering? Mijn conclusie is dat de systemische effecten niet voorzien waren. Wordt de aankoop van ABN-Amro zo een kat in de zak voor Fortis? Het begint erop te lijken.

Voorbeeld 2: De werkwijze van opkoopfondsen en private equity
Opkoopfondsen gaan er van uit dat bedrijven meer waard worden door ze te saneren en/of samen te voegen met branchegenoten. Zodra de hogere marktwaarde gerealiseerd is wordt het bedrijf met boekwinst doorverkocht. De hoge overnameprijs waarmee de oorspronkelijke aandeelhouders verleid worden financieren ze door zo veel mogelijk schuld aan te gaan: 80 to 90% van de transactiewaarde. Het overgenomen bedrijf wordt opgezadeld met de schuldenlast tegen extreem hoge rentelasten (15% rente is geen uitzondering). Dat heeft twee effecten: de kwaliteit van het product of de dienst komt zwaar onder druk te staan door vergaande bezuinigingen, dus de klant betaalt het gelag en door saneringen verliezen grote aantallen werknemers hun baan. Die laatste kosten worden op de samenleving afgewenteld. Deze bedrijven lijden door de hoge rentelasten op papier miljoenenverliezen. Deze verliezen worden, overigens geheel legaal, afgetrokken van de belasting. Zo loopt de staat gigantische inkomsten mis. Vervolgens gaat wereldwijd ruim 15% van de opgekochte bedrijven binnen enkele jaren failliet. Uiteindelijk betaalt de staat ook die schade voor een groot deel. Rond de kredietcrisis zien we hetzelfde fenomeen. De maatschappelijke kosten lopen naar schatting in de miljarden. Pikant detail is in deze dat de vakbond als vertegenwoordiger van de werknemersbelangen hier heel dubbel inzit. Aan de ene kant zijn de vakbonden vanuit werknemersbelang tegen en spreken ze van ’leegzuigen’ van bedrijven. Aan de andere kant staan de pensioenfondsen, waar de vakbond medebestuurder is, die hebben aangekondigd de komende jaren hun investeringen in privat equity te verhogen van 12 naar 21 miljard euro. Ook een interessante ecologische kwestie.

Inmiddels is er een maatschappelijke discussie op gang gekomen die de praktijken van de opkoopfondsen aan banden wil leggen. In termen van Logische Niveaus kun je stellen dat de maatschappelijke betekenis, het hoogste Logische Niveau, van opkoopfondsen ter discussie staat. Hoe komt de werkwijze van deze opkoopfondsen door de ecologiecheck heen? Ook hier zien we een maatschappelijke tegenbeweging vanuit de vakbonden, de politiek en een groeiend bewustzijn bij burgers rond de maatschappelijke effecten, maar zeker ook rond het directe eigen belang als klant. Als voorbeeld daarvan kan ik het kabelbedrijf Ziggo noemen waar, sinds de overname door twee opkoopfondsen, de service naar de klant en het geboden product sterk verslechterd zijn. Grote aantallen klanten lopen weg. Uit de jaarcijfers blijkt dat het slecht gaat met Ziggo.

Conclusie van de ecologiecheck op deze twee voorbeelden:
  • De korte termijn prevaleert boven de langere termijn en dan met name de korte termijnwinst voor de aandeelhouders.
  • De negatieve effecten op andere delen van het systeem, zowel op de korte als op de lange termijn worden niet meegenomen of worden gewoonweg niet belangrijk (genoeg) gevonden.
  • Een belangrijk deel van de kosten wordt afgewenteld op de maatschappij.

Ik besef dat ik in deze column vooral de huidige toestand analyseer. Ik geef geen antwoord op de gewenste toestand. En dat zijn we natuurlijk als NLP-ers wel gewend. In mijn volgende column wil ik de effecten op het systeem zelf nader uitwerken en aandacht besteden aan de weg hieruit, voor zover die binnen onze eigen controle valt.

De visie in deze column is afkomstig uit het boek: Speelveld der Verandering, ecologisch veranderen in organisaties.

Auteurs: Guus Hustinx en Mieke Laarakkers.
Verschijningsdatum: november 2008.
naar boven
IEP 2012, all rights reserved